آراست و به وى تقديم كرد . « 1 » در سال 280 هجرى قمرى خليفه معتضد قصر حسنى را بازسازى كرد ، اطراف آن را توسعه داد و ساختمانهاى جديدى به آن افزود و در زمينهاى اطراف آن زندانهايى ساخت . وى بعدها يك ميدان اسب‌دوانى به آن اضافه كرد و سپس حصارى پيرامون قصر و اطراف آن كشيد كه به دار الخلافه شهرت يافت و با ملحقات آن به عنوان اقامتگاه رسمى همچنان باقى ماند . « 2 » سپس معتضد بناى قصر تاج را در ساحل دجله آغاز كرد ، ولى بعدها چون دود فراوانى از سوى شهر مشاهده كرد ، تصميم به ساختن قصر ديگرى دو ميل دور تر در شمال‌شرقى بغداد گرفت و قصر مجلل ثريّا را ساخت و آن را با دهليزى زيرزمينى به قصر حسنى ارتباط داد و باغهايى پيرامون آن ساخت و آبراهه‌اى از نهر موسى به آن كشيد « 3 » و به منظور پاك نگاه داشتن هواى اين كاخها دستور داد تا برنج و نخل در اطراف بغداد كاشته نشود . « 4 » كاخ ثريا تا سال 469 هجرى در وضع خوبى باقى بود ، ولى در اين تاريخ بر اثر طغيان آب دجله ويران شد . « 5 » خرابى شهر مدور منصور نيز از اين زمان آغاز شد و معتضد دستور تخريب حصار شهر را صادر كرد ، ولى هنگامى كه بخش كوچكى از آن را خراب كرد ، هاشميان ( عباسيها ) شكايت كردند و گفتند كه اين حصار يادگار دوران عظمت عباسيان است . از اين‌رو ، معتضد از تخريب حصار دست برداشت ؛ اما مردم بتدريج خانه‌هاى خود را به قيمت خراب كردن حصار و ويرانى شهر توسعه دادند . « 6 » به دوران خلافت مكتفى ( 289 - 295 ) كاخ تاج با تالارها و گنبدهاى آن مرمت ، و باراندازى در كنار دجله ( نزديك به آن ) ساخته شد ، مكتفى در سال 289 هجرى قمرى زندانهاى قصر را ويران كرد و مسجد جامعى ( جامع القصر ) ساخت كه تا زمان مقتدر سومين مسجد جامع به‌شمار مىرفت . « 7 » مقتدر عباسى ( 295 - 320 ) ساختمانهاى جديدى به قصرهاى سلطنتى قبلى افزود

--> ( 1 ) . المنتظم ؛ ج 5 ، ص 144 و تاريخ بغداد ؛ ج 1 ، ص 99 به بعد . ( 2 ) . المنتظم ؛ ج 6 ، ص 53 و 54 و نشوار المحاضره ؛ ج 8 ، ص 20 و 21 . ( 3 ) . بغداد ؛ ص 19 ( نقل از ديوان ، شرح ابن معتز ) . ( 4 ) . المنتظم ؛ ج 5 ، ص 144 و بغداد ؛ ص 19 . ( 5 ) . بغداد ؛ ص 19 . ( 6 ) . همانجا . ( 7 ) . المنتظم ؛ ج 6 ، ص 32 و 33 و بغداد ؛ ص 19 و 20 .